نقل كرده است . خواجهء طوسى در شرح فصل هفتم نمط هفتم « اشارات » در بيان قول شيخ كه : « انّ قوما من المتصّدرين يقع عندهم ان الجواهر العاقل اذا عقل صورة عقليّة صار هو هى » فرموده است : « القول باتّحاد العاقل بالصورة الموجودة فيه عند تعقّله ايّاها كان مشهورا بعد المعلّم الأوّل عند المشّائين من اصحابه ، و احتجاجهم على ذلك هو ما قرّره ( يعنى به الشيخ ) فى كتابه الموسوم ب « المبدأ و المعاد » فى فصل مترجم بأنّ واجب الوجود معقول الذات و عقل الذات . فانّه صنّف ذلك الكتاب تقريرا لمذهبهم فى المبدأ و المعاد حسبما اشترطه فى صدر تصنيفه » انتهى . عبارت شيخ در ابتداى « مبدأ و معاد » اين است كه به اختصار موارد حاجت آن را نقل مىكنيم : « اريد أن أدلّ فى هذا الكتاب على حقيقة ما عند المشّائين المحصّلين من حال المبدأ و المعاد و قسمت هذا الكتاب الى مقالات ثلاث ، و الحرىّ فى هذه المقالات أن أوضح ما أغلقوا ، و أعلن ماستروا و كتموا ، و أجمع ما فرّقوا ، و أبسط ما أجملوا به مقدار الوسع » . « يعنى مىخواهم در اين كتاب بر حقيقت حال مبدأ و معاد در نزد اهل تحصيل از مشّائيان دليل آورم ، و آن را به سه مقاله قسمت نموده‌ام . و سزاوار در اين مقالات اين است كه به مقدار وسع ، آنچه را آنان سربسته گفته‌اند روشن كنم ، و آنچه را پوشيده و پنهان داشته‌اند آشكار سازم ، و آنچه را پراكنده‌اند گرد آورم ، و آنچه را به اجمال گذرانده‌اند بسط دهم » . پس بنابر فرمودهء خواجه ، شيخ در كتاب « مبدأ و معاد » از نظر خود در نفى اتّحاد دست برنداشت بلكه مطابق شرطى كه در صدر كتاب مذكور كرده است احتجاج قائلين به اتّحاد را به عنوان تقرير مذهبشان نقل كرده است ، نه چنان كه صاحب « مباحث » گفته است . لذا صدر المتألّهين در آخر فصل هشتم مرحلهء دهم « اسفار »